Thực hư thiết bị gắn mác AI và hiện tượng AI washing
Nguồn: https://vnexpress.net/nguoi-dung-dan-hoai-nghi-thiet-bi-gan-mac-ai-5128912.html
Trong thị trường công nghệ hiện nay, việc các nhà sản xuất chạy theo xu hướng gắn nhãn trí tuệ nhân tạo vào sản phẩm đang trở nên phổ biến. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không phải mọi thiết bị gắn mác AI đều mang lại trải nghiệm vượt trội so với các phiên bản thông thường. Nhiều người dùng sau khi trải nghiệm đã bày tỏ sự thất vọng khi thấy tính năng thực tế không khác biệt đáng kể, dẫn đến hiện tượng hoài nghi về giá trị thực sự của công nghệ này.
Hiện tượng phổ biến trong quảng cáo sản phẩm
Các sản phẩm từ máy giặt, TV cho đến quạt cầm tay và bàn chải đánh răng đều được tích hợp từ khóa “AI” trong tên gọi. Ví dụ, một mẫu máy giặt tại TP HCM được quảng cáo có khả năng học thói quen người dùng và tự phân bổ nước giặt. Dù vậy, người dùng Vũ Minh nhận thấy sau hơn một tháng sử dụng, thiết bị chủ yếu hoạt động dựa trên cảm biến và chế độ tự động có sẵn, không khác biệt nhiều so với máy giặt cũ. Tương tự, tại Hà Nội, anh Tuấn cũng không cảm nhận được sự khác biệt khi mua chuột chơi game và máy lọc không khí với giá cao hơn 30% so với phiên bản thường. Điều này phản ánh rõ ràng sự lệch pha giữa quảng cáo và trải nghiệm thực tế của người tiêu dùng.
Khái niệm AI washing và nguyên nhân hình thành
Theo các chuyên gia, tình trạng này được gọi là AI washing, một thuật ngữ xuất hiện từ năm 2017 và được hệ thống hóa bởi AI Now Institute thuộc Đại học New York từ năm 2019. Nó tương tự như greenwashing, nơi doanh nghiệp thổi phồng mức độ thân thiện với môi trường để đánh lừa khách hàng. Ông Trần Viết Quân, nhà sáng lập Tanca.io, chỉ ra ba lý do chính khiến thiết bị gắn mác AI bị lạm dụng. Thứ nhất, việc tích hợp AI qua API hoặc mô hình nguồn mở trở nên dễ dàng hơn. Thứ hai, nhãn AI giúp tạo cảm giác hiện đại, cho phép doanh nghiệp định giá cao hơn. Cuối cùng, áp lực cạnh tranh khiến các công ty sợ bị coi là lạc hậu nếu không có tính năng này trong sản phẩm của họ.
Tác động đến niềm tin người tiêu dùng
Việc lạm dụng thuật ngữ không chỉ ảnh hưởng đến uy tín của từng sản phẩm mà còn gây ra hiệu ứng tiêu cực cho cả ngành công nghệ. Khi người dùng liên tục bị “hớ” do quảng cáo sai lệch, họ sẽ dần mất đi sự tin tưởng vào các công nghệ mới. Ông Quân cảnh báo rằng những doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc vào R&D cho AI có thể bị đánh đồng với những đơn vị chỉ biết gắn nhãn mác. Hiện tại, rất khó để người dùng phân biệt đâu là AI thực thụ và đâu là tự động hóa thông thường. Tuy nhiên, một mẹo nhỏ là thử ra lệnh bằng giọng nói tự nhiên; nếu thiết bị chỉ phản hồi theo menu có sẵn, khả năng cao đó chỉ là tự động hóa đơn giản chứ không phải hệ thống AI linh hoạt.
Kết luận và lời khuyên cho người mua
Trước thực trạng thiết bị gắn mác AI ngày càng nhiều, người tiêu dùng cần tỉnh táo hơn khi lựa chọn. Thay vì chỉ nhìn vào tên gọi, hãy tìm hiểu kỹ các tính năng cụ thể mà AI mang lại, ví dụ như khả năng thích ứng hay xử lý dữ liệu phức tạp. Một cuộc thăm dò gần đây cho thấy 63% người dùng không coi AI là tiêu chí quan trọng khi mua sắm, và 32% phụ thuộc vào hiệu năng thực tế. Điều này cho thấy thị trường đang dần trở nên lý tính hơn. Việc doanh nghiệp minh bạch về công nghệ sẽ là chìa khóa để lấy lại niềm tin và phát triển bền vững trong tương lai.
